25May2024

Paylaş

KAYBOLAN MADENCİLİK KÜLTÜRÜ 04 : KÜÇÜK, TATLI MİDİLLİLER

HAYVANLAR ve MADENCİLER SERİSİ IV

Yeraltında sanayinin ihtiyaç duyduğu kömürü çıkarmak işi sadece madencilerin mesuliyetinde olan bir iş değildir. Çok farklı yaşam biçimleri ve farklı canlı türleri madenciler ile birlikte bu üretim sürecine ortak olurlar. Bu canlı türlerinden birisi de maden midillileri (pit pony)’dir.

Sanayi devriminin ardından kömür üretiminde yeraltında çalışan tek canlı insanlar değildi. Yeraltında kömür üretimi gerçekleştirildiğinde çalışma bitmiyor, çıkarılan bu kömürlerin yeryüzüne çıkarılması gerekiyordu. 1800’lerin sonlarında ve 1900’lerin başlarında, kömürü çıkarmak için gerekli işgücünü sağlayanlar genellikle midilliler veya katırlardı ve hatta bazen atlardı.

Savaş yıllarında İngiltere Galler bölgesinde bir madende bu üretimi gerçekleştiren midilliler yeraltı ocaklarında bazen 80’e yakın sayıda çalıştırıldıkları oluyordu. Genellikle kısa, tıknaz ve inanılmaz derecede güçlü olan bazı maden midillileri, beş tam yüklü kömür vagonunu çekebiliyordu. Bir çok çalışmada, madencilerin bu hayvanların ne kadar akıllı, ne kadar güçlü ya da ne kadar kahraman olduklarıyla övünerek bahsederler ve midillilerle severek çalıştıkları aktarmışlardır.

Madenlerde çalıştırılan midilliler ilk olarak 1750 gibi uzun süre önce Britanya’da madenlerde kullanıldı. En yoğun olarak kullanıldıkları dönemde yaklaşık 70.000 midilli yeraltında çalıştı. Hatta madenlerdeki ahırlarda yaşadı ve yılda sadece bir kez gün ışığı gördü. Maden midillileri kullanma pratiği, 250 yıl sonra 20. yüzyılın son 10 yılında sona erdi.

Midilliler, yeraltında ve galerilerde ağır kömür vagonlarını çekmek için kullanıldı, çünkü küçük ama sağlam boyları madenlerdeki sıkışık koşullarda hareket etmelerini sağlıyordu. Midilliler, Birleşik Krallık’ta yaygın olarak kullanılsa da, Birleşik Devletler madenlerinde eşek ve katır kullanmak daha olağandı.

Tarihçilere göre ilk maden midillileri (pit ponies) 1750’de kuzeydoğu İngiltere’deki Durham kömür sahasında yeraltına gönderildi. Bu, 18. yüzyılda, sekiz yaşına kadar çocukların madenlerde çalıştırılmasının yaygın olduğu tarihlere karşılık gelmektedir. Bununla birlikte, 1838’deki trajik bir kaza, çocuk işçilerin büyük çapta maden midillileri ile değiştirilmesine yol açtı. Barnsley, Silkstone’daki Huskar Colliery kömür madeninde 4 Temmuz’da bir sel meydana geldi ve madenin derinliklerinde mahsur kalan 26 çocuk boğuldu. Şiddetli bir fırtına ve sağanak yağmur, madendeki çalışmalara güç veren, kazanların sönmesine ve enerjinin kesilmesine neden oldu. Kömür, maden işçileri gibi buhar motoruyla yüzeye taşındı.

Yaklaşık 40 erkek ve kadın, 9 saat boyunca madenin dibinde mahsur kaldı. Nabbs Wood’a giden bir havalandırma boşluğundan kendi yollarını bulmaya çalıştılar. Ancak, bir dere yatağından taştı ve kuyuya doldu. Bunun sonucu olarak 14 çocuk dışında herkes boğularak öldü.

Ulusal trajedi, Kraliçe Victoria’nın derhal bir soruşturma talep etmesine yol açtı. Bu durum, 10 yaşın altındaki çocukların ve kadınların kömür madenlerinde yeraltında çalışmalarını yasaklayan 1842 tarihli Maden ve Maden İşletmeleri Yasası’na yol açtı. Küçük çocukları zor çalışma koşullarında sömürülmekten kurtarsa da maden patronları için personel sıkıntısına yol açtı. Çözüm, 19. yüzyıl boyunca devam eden midillilerin sayısını arttırmaktı. 1913’e gelindiğinde Birleşik Kralllık’ta, tahminen 70.00 midilli madenlerde çalıştı.

Madenlerde çalışan midillilerin ana görevleri ağır kömür arabalarını çekmekti. Bu yüzden yeraltı yollarında tökezlemekten kaçınmak için güçlü ve sağlam ayakları olması gerekiyordu. Ortalama olatrak, günde sekiz saatlik bir vardiya çalışarak, yeraltı demiryollarına yaklaşık 30 ton kömür taşıyorlardı.

Ne yazık ki, kuyu madenlerinde midillileri, yeraltına almak zor ve zaman alıcıydı. 19. Yüzyılın başlarındaki çizimler, maden midillilerinin deri kayışlarla yerçekimine meydan okuyan bir asansöre bağlandığını ve daha sonra indirildiğini gösteriyor. Diğerleri, genellikle birer birer kafes asansörleri ile aşağıya indirildiği gösteriliyor. Bunun hergün yapılmasını önlemek için midilliler genellikle yeraltında ahırlanmışlardır. Genellikle yılda sadece bir kez kömür ocağının yıllık tatili sırasında yüzeye çıkarılmaktadırlar. Madende bir grev olursa, midillilerin hepsinin dışarı çıkması sağlanıyordu.

Sürüklenen ve eğilimli madenlerdeki biraz daha şanslıydı. Çünkü ahırlar genellikle yüzeyde, maden girişinin yakınlarındaydı. Bu yüzden biraz temiz hava hissedebiliyorlardı ve gerekirse onları çabucak dışarı çıkarmak daha kolay oluyordu. Galler’deki bitümlü maden ocaklarında, midilliler genellikle yerüstünde ahırlarda kalırlardı. Eğimli maden tünellerine girip çıkmaktan ve asansöre katlanmak zorunda kalmazlardı.

1887 tarihli Kömür Madenleri Düzenleme Yasası, yeraltında çalışan atları koruyan ilk ulusal mevzuatı içeriyordu. Midilli, katır ve atlara atıfta bulunan bölüm çok azdı ancak maden müfettişlerinin midillilerin tedavisini araştırmasına ve taşıma yolu tavanlarının hayvanların sırtına zarar vermesini önleyecek kadar yüksek olup olmadığını değerlendirmesine izin verdi. Ne yazık ki midillilerde yaralanmalar yaygındı ve çoğu zaman kırık bacakları ve ayaklarının vagon raylarındaki noktalara sıkışması veya hasar görmesi nedeniyle yere yatırılmak zorunda kaldılar.

Ulusal At Savunma Derneği ve İskoç Teşvik Derneği gibi duruma müdahil gruplar ile maden midillileri konusunda hükümete baskı oluşturuldu ve bu baskı 1911’de Kraliyet Komisyonu Raporu ile sonuçlandı. Bu rapor, yeraltında çalıştırılan hayvanlar hakkında önemli kazanımlar sağladı. Bu yasaya göre bazı zorunlu kurallar getirildi. Buna göre; ahırların durumu günlük kayıtların tutulması gerekiyordu Her 15 at için yetkin bir at bakıcısı gerekiyordu. Midillilerin yeraltında çalışmaya başlayabilmeleri için en az dört yaşında olmaları gerekiyordu. Pek çok kişi, yanlışlıkla, maden midillilerinin sonunda yeraltında kör olacağına inanıyordu, ancak aslında kör midillilerin kullanılması yasalarca açıkça yasaklanmıştı.

Daha sonra, 1949 ve 1956’da, madenlerdeki midillilerinin çalışma koşullarını ve onların refahını düzenleyen kuralları düzenlemek için daha fazla mevzuat getirildi. İngiltere’de günümüzde de geçerli olan yasaya göre, midilliler istisnai durumlar dışında haftada en fazla kırk sekiz saat çalışabilirdi. Bu, erzak taşımak veya onarım işlerinde çalışan bir midillinin bir vardiyada sıklıkla üç veya dört saatten fazla çalışmadığı anlamına geliyordu. Bir midillinin 24 saatte iki vardiyadan fazla veya 48 saatte üç vardiyadan fazla çalışmasına izin verilmedi. Bir vardiya 7,5 saat veya daha az ile sınırlandırıldı. Her midilli, kendisinden sorumlu olan ve aynı kişiyle çalışabilecek kendi sürücüsüne sahipti. Çalışma ömrü boyunca midilli ahırlardan ayrılan her midilli, Maden ve Taş Ocakları Yasası kayıt defterine kaydedilmek zorundaydı.

1900’lerin başında midillilerin esenliği ile ilgili çok az resmi mevzuat bulunmaktaydı. Açıkçası, iyi beslenmeleri ve nispeten sağlıklı tutulmaları gerekirdi, yoksa görevlerini yerine getiremezlerdi. Yiyeceklerinde, güçlerini korumak için yüksek oranda mısır ve saman vardı. Bununla birlikte, 18. yüzyılın ortalarından beri maden midillilerinin kullanılmasına rağmen, onların refahını koruyan ilk mevzuat, 1887 İngiliz Kömür Madenleri Düzenleme Yasası kanunlaşana kadar – nerede ise 140 yıl sonra – getirilmedi.

1904’te Pit Pony’lere Zülumü Önleme Derneği, Barnsley yakınlarındaki Elsecar Colliery’den genç madenci John William Bell’e bir ödül verdi. Bir grup madenci yeraltında mahsur kaldıktan sonra maden midillisinin hayatını kurtardığı için Fitzwilliam İyilik Madalyası aldı. Çalışanların çoğu küçük bir açıklıktan kurtulurken, Bell midillisi ile yeraltında kalmayı seçti. Kumanyasını ve meyvesini onunla paylaştı ve ikisi de kurtarıldı. Onun cesareti, PCPP tarafından maden midillilerine daha iyi muamele edilmesini teşvik etmek için devam eden kampanyasında kullanıldı.

1911’de Kraliyet Komisyonu tarafından yapılan bir araştırma, madenlerde çalıştırılan midillilerin hayatlarını geçirdikleri zorlu koşulları detaylandırdı ve bu da daha fazla koruyucu mevzuatla sonuçlandı. Yirmi yıl ortalama ömürleri olan bu hayvanlar bazı zorlu madenlerde çalışma şartlarından kaynaklı olarak sadece 4-5 sene yaşayabiliyorlardı. 1911 İngiliz Kömür Madenleri Yasası, midillileri korumak için çok daha sert yasalara yol açtı. İlk kez, dört yıllık bir minimum midilli yaşı şart koşuldu. Midillilerin ayrıca veteriner kontrolünden geçirilmesi ve yeraltına gitmeden önce, midilliler gerçekten hastalanmadıkça gerçek bir sağlık kontrolü yapılmamıştı.

Nottinghamshire, Eastwood’daki Hall Park Teknik Gramer Okulu’ndan bir öğretmen olan Roy Dyson tarafından 70’lerde kaydedilen eski maden işçisi (Bay Singleton) ile yapılan bir röportajda; mekanizasyondan önceki günlerde, maden midillileri yeraltında ahırlara bağlanması ve madene malzeme ve kömürü madenden çıkarmak için kullanılması hakkında görüştü. Bu dönemde birlikte çalışan erkekler, çocuklar ve midilliler korkunç çalışma koşullarına katlandı.

1905 doğumlu eski bir madenci olan Singleton tarafından tanımlanan şirketin kural kitabında “midillinin doğasının izin verdiği kadar büyük kömür yükleyeceksiniz” ifadesi olduğunu belirtiyor. Eastwood’da yeraltında çalışan çocuklar ve midilliler hakkında konuşmaya devam ediyor. “Koşullar çok kötüydü. Midilliler, yüksekliği yetersiz olan bölgelere girer ve sırt yaralanmalarına neden olurdu”.

Bir midillinin madene inmesine izin verilmeden önce üç yaşında olması gerekiyordu. Başları eğik yürümeyi öğrendiler ve galerilerde (hava kapıları) açabildiler. Hangi kapıyı çekmesi gerektiğini ve hangi kapıları itebileceğini biliyordu. Bizim binmememiz gerektiği halde, onlar eskiden ata binerlerdi. Midilliler hayatlarının çoğunu yer altında yaşadılar. Dişiler doğurmak için çayırlara bırakıldı ve iyileştikten sonra çukura geri döndü. Yavrular üç yaşındayken çukura konuldu. Moorgreen Colliery’de 120 kadar midilli vardı. Midilliler kömürü ana halata taşımak zorundaydılar. Yüklü dört vagonu yirmide bir eğime ve düz bir dikişte on vagona kadar çekebilirlerdi.” Singleton, midillileri elmalarla beslediğini sevgiyle hatırlıyor ve “tilki kadar kurnaz” olan ve 28 yıl yeraltında çalışan 31 yıllık bir midilli olan Pansy’den söz ediyor.

Madenlerde karanlık tünellerde hayat zordu ve bazı midilliler öldürüldü. ”Birini kendim öldürdüm” diye itiraf ediyor. Vagonlar çok ağırlaştığında midilli onları tutamazdı, kapılara koşup boyunlarını kırarlardı. ”Zor zamanlar geçirdiler, midilliler yaptı. Çünkü o kömürü çıkarmak zorundaydın. Özel teşebbüs altında, onu çıkarman gerekirdi. Ne zaman yorulsa, o midillinin nasıl hissettiği önemli değildi ve gece gündüz çalıştıkları için yorgunlardı. İşini yapması için onu dövmen gerekirdi. Dikkat edin, sizi onları döverken yakalarlarsa, başınız belaya girer, ama aynı zamanda, onları döverseniz ve onlar da işlerini yapmazlarsa, yine başınız beladadır! Midillilerin bütün gün bir lokma yemeden ya da damla su içmeden gittiklerini biliyorum. Ve bildiğin sıcak yerlerde çalışmak. Sabah vardiyasında kömürü çevirdikten sonra ahırlara gelirlerdi. Yarım saatlik bir yürüyüşe çıkacaklar, biraz su ve biraz mısır için ahıra götürülecekler, sonra öğleden sonra vardiyasında tekrar dışarı çıkacaklardı.”

Modern teknolojinin ve makinelerin ortaya çıkmasına rağmen, maden midillileri 20. Yüzyıl boyunca hala yaygın olarak kullanıldılar. Bu zamana kadar, İngiltere’de Ulusal Kömür Kurulu, hayvan refahı kampanyacılarını ve mevzuatı dikkate alarak midillilerin nasıl kullanıldığı ve muamele edildiğini sıkı bir şekilde izledi. Genel olarak bakıldığında, midillilerin çoğu, yakın bir bağ ve güvenilir, uzun vadeli bir ilişki kurabilmeleri için sıradan bir madenci ve işleyici ile eşleştirildi. Temiz ahırlarda uyuyorlar, bol mısır ve saman yiyorlardı. Sürekli temiz su kaynakları vardı ve yaşlandıkça daha az saat çalıştılar.

Tarih boyunca midilliler, katırlar ve atlar, insana hizmet ederken bazı meşakkatli işlere de katlanmak zorunda kalmışlardır. Bu aziz hayvanlar tarlalarımızı sürmüş, yük taşımış ve hatta savaşta askerlerle birlikte olmuşlardır. Belki de bunların en korkunçlarından biri yeraltında çalışan midillilere aittir. Madenlerde midilliler, 18. yüzyıldan 20. yüzyılın ortalarına kadar yeraltında çalışmak için kullanıldı.

Bu midilliler, acımasız koşullarda saatlerce ve saatlerce süren amansız çalışmaya katlanmak zorunda kaldılar. Kömür ve antrasit madenlerinin karanlık derinliklerinde ağır vagonları çekmek, zehirli havaları solumak, küçük boyutları, dar maden kuyularına ve küçük tünellere sığabilecekleri anlamına geliyordu. Bazı madenlerde, bu midilliler, madenin girişine yakın yüzeyde yaşarken, diğerlerinde yeraltında ahırlarda yaşıyorlardı. Bazı madenlerde eğimli tüneller bulunurken, midillilerin maden kuyularına indirilmesi gereken başka madenler de vardı. Maden kuyusuna bir at koyduğunu hayal edebiliyor musunuz?

Daha önce de belirttiğimiz gibi 1913’te Britanya’nın madenlerinde kullanımda olan 70.000’den fazla maden midillisi olduğu tahmin ediliyor. Bunu hayal edebilmek dahi güç. Yeraltında yaşayan ve çalışan binlerce küçük canlı. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’daki bazı küçük madenlerde 1950’lere kadar hala maden midillileri kullanılıyordu. Neyse ki, teknoloji maden midillileri ihtiyacını ortadan kaldırdı.  Yıllar içinde madenlerde daha az midilli kullanıldı. 1984 yılına gelindiğinde, İngiltere madenlerinde, çoğunlukla Northumberland’daki modern Ellington Colliery’de çalışan yalnızca 55 maden midillisinin kaldığı bildirildi. Madenlerde çalışan midilliler emekli olacakları zaman, RSPCA onlara hayatlarının geri kalanını yaşayacakları bir yer bulmada etkili oldu.

Birleşik Krallık’ta Ellington madeni 1994’te kapandıktan sonra orada çalışan sadece dört midilli vardı. İkisi emekliliklerini Caphouse’daki Ulusal Kömür Madenciliği Müzesi’nde, diğer ikisi de Newcastle Cat and Dog Shelter’da tamamladı. Ellington’dan hayatta kalan son midillilerden biri, 2011’de Newcastle barınağında 40 yaşında ölen Tony’ydi. Şubat 2019’da madenlerde çalıştırılan son midilli Ellington Colliery’den emekli olmasının 25. yılını anmak içinözel bir etkinlik düzenlendi. Halk, Marley ile tanışma ve etkinlik organizatörlerine maden midillilerinin tarihi hakkında sorular sorma şansı buldu. Bazı kaynaklar, Britanya’da istihdam edilecek son maden midillisinin 1999’da Galler, Ponypool’daki Panty Gasseg kömür madeninden emekli olan Robbie olduğunu belirtmektedir.

En azından insanlık bu uysal ve güzel canlılara vefa borcunu böyle ödüyor.

Bazen insanoğlu yeraltında çalışan/çalıştırılan madencilere mi, hayvanlara mı üzüleceğini şaşırıyor.

 

Nadir AVŞAROĞLU
Maden Mühendisi
Aralık – 2021

 

NOT; Çalışmanın tamamı İngilizce kaynaklardan tercüme edilmiştir. Tam olarak aktaramadım bazı ifadeler için peşinen affınıza sığınırım.

KAYNAKLAR

Suzanne RAGA “Maden Midillileri Kömür Madenlerinde Çocukların Yerini Nasıl Değiştirdi?”, Bianet, 7 Temmuz 2015.

English Pit Ponies, The Colliery Engineer, Vol. VIII, No. 1 (August 1887); pages 6-7.

https://www.mentalfloss.com/article/65877/how-pit-ponies-replaced-children-coal-mines

https://en.wikipedia.org/wiki/Pit_pony

https://haigpit.wordpress.com/pit-ponies/

https://www.leedsguide.co.uk/mining-museums-pit-ponies-move-home/

https://hoofcare.blogspot.com/2010/04/coal-mines-and-pit-ponies-farriers-made.html

Blog yazıma tepki göster
Harika
0
Harika
Beğendim
0
Beğendim
Haha
0
Haha
Beğenmedim
0
Beğenmedim
Güzel
0
Güzel
Anlamadım
0
Anlamadım

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir